Hisse Senedi Nedir?

Hisse senedi, bir anonim şirketin sermayesinin küçük ve eşit bir parçasını temsil eden, sahibine o şirkette ortaklık hakkı veren menkul kıymettir. Bir hisse aldığınızda, o şirketin çok küçük de olsa bir parçasına ortak olursunuz. Yeni Türk Ticaret Kanunu'nda bu araç "pay senedi" olarak adlandırılır; günlük dilde ise "hisse" en yaygın kullanımdır.

Hisse senedi neyi temsil eder?

Bir şirketin sermayesi çok sayıda eşit paya bölünür. Her pay, bu bütünün bir dilimidir. Örneğin sermayesi bir milyon paya bölünmüş bir şirkette tek bir hisseye sahip olan kişi, şirketin milyonda birine ortaktır. Ortaklık, sembolik değildir; kanun ve şirket ana sözleşmesiyle tanımlı bazı hakları beraberinde getirir:

• Kâr payı (temettü) hakkı: Şirketin dağıtmaya karar verdiği kârdan pay alma.
• Oy hakkı ve genel kurula katılma: Şirketin yıllık toplantısında karar süreçlerine katılma.
• Rüçhan hakkı: Şirket sermaye artırdığında yeni payları öncelikli alma.

Paylar nama yazılı (sahibinin adı belirli) veya hamiline yazılı (elden teslimle devredilen) olabilir. Bugün borsada işlem gören paylar kaydi olarak, yani fiziki senet basılmadan elektronik ortamda tutulur.

Hisse senedinin değeri nasıl değişir?

Borsada işlem gören bir hissenin fiyatı sürekli hareket eder. Fiyatı belirleyen temel unsur arz ve taleptir: Bir hisseyi almak isteyenler satmak isteyenlerden fazlaysa fiyat yükselir, tersi olduğunda düşer. Bu talebin arkasında şirketin kâr beklentisi, sektörün durumu, faiz seviyesi (faiz) ve genel piyasa havası gibi etkenler vardır.

Önemli bir nokta: Hisse senedinin değeri garanti değildir. Yükselebildiği gibi düşebilir, hatta şirket zor duruma düşerse yatırılan tutarın büyük kısmı kaybedilebilir. Bu belirsizlik, hisse senedini tahvil gibi sabit getirili araçlardan ayıran temel özelliktir; getiri potansiyeli daha yüksek olabildiği gibi dalgalanması (volatilite) da daha fazladır.

Temettü nedir?

Temettü, bir şirketin dönem sonunda elde ettiği net kârdan, dağıtmaya karar verdiği kısmın pay sahiplerine payları oranında ödenmesidir. Türk Ticaret Kanunu'na göre her pay sahibi, dağıtılmasına karar verilen kâra payı oranında katılma hakkına sahiptir.

Temettü bir zorunluluk değildir. Bir şirket kârının tamamını büyümek için şirkette tutabilir ve o yıl hiç temettü dağıtmayabilir. Dolayısıyla hisse senedinden kazanç iki yoldan gelebilir: fiyatın alış seviyesinin üzerine çıkması (sermaye kazancı) ve varsa dağıtılan temettü.

Hisse senedi ile hisse senedi fonu farkı

Bu iki kavram sık karıştırılır ama farklıdır. Hisse senedi tek bir şirketin payıdır. hisse senedi fonu ise, portföyünde çok sayıda farklı şirketin hissesini yatırımcı adına toplayan bir yatırım fonu'dur. Fona yatıran kişi tek tek hisse seçmek yerine, profesyonel yönetim altında bir hisse sepetine ortak olur.

Aradaki temel fark riskin dağılmasıdır. Tek bir hisseye yatırım yapıldığında sonuç o şirkete bağlıdır; fonda ise değişik şirketlere yayılan bir yapı (çeşitlendirme) söz konusudur. Türkiye'de portföyünün büyük bölümünü sürekli olarak Borsa İstanbul hisselerinde tutan fonlar "hisse senedi fonu" olarak sınıflanır; benzer mantıkla borsada işlem gören bir başka araç için borsa yatırım fonu girişine bakılabilir.

Bir fonun sizin adınıza hangi hisseleri tuttuğunu ve bu fonların geçmiş verilerini /funds/hisse-senedi-fonlari sayfasında inceleyebilirsiniz.

Kısa özet

Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payıdır ve sahibine temettü, oy ve rüçhan gibi haklar verir; değeri piyasa koşullarına göre dalgalanır. Bu payları tek tek almak da mümkündür, çok sayıda hisseyi bir arada tutan bir fona ortak olmak da; hangisinin kendi durumuna uyduğuna karar vermek yatırımcının kendisine kalmıştır. Fonların maliyetini karşılaştırmak için toplam gider oranı ve getiri kavramları için getiri girişleri yardımcı olabilir.