Fon Getirisi Nedir?
Fon getirisi, bir fonun birim pay değerinin iki tarih arasında yüzde kaç değiştiğidir: dönem sonu fiyatı dönem başı fiyatına bölünür, 1 çıkarılır, 100 ile çarpılır. Pozitif getiri değer artışını, negatif getiri değer kaybını gösterir. Tek başına bir getiri rakamı eksiktir; hangi dönemi kapsadığı ve enflasyondan arındırılıp arındırılmadığı, o rakamın ne anlattığını belirler.
Getiri nasıl hesaplanır
Formül tek satırdır:
Getiri (%) = (Dönem sonu fiyatı ÷ Dönem başı fiyatı − 1) × 100
Yatırım fonlarında buradaki "fiyat", birim pay değeridir: fonun toplam değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle bulunan, tek bir payın değeri. Fiyat 10,00'dan 11,50'ye çıktıysa getiri (11,50 ÷ 10,00 − 1) × 100 = %15 olur.
SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'nde (III-52.1) esas kural, fonların birim pay değerinin günlük olarak hesaplanıp ilan edilmesidir. Tebliğ bazı fon türlerine istisna tanır: garantili ve koruma amaçlı fonların pay fiyatının ayda en az iki kez, serbest fonların pay fiyatının ayda en az bir kez hesaplanması yeterlidir. Yani her fonun her gün yeni bir fiyatı olmayabilir.
Türkiye'de fonların büyük bölümü kazancını kâr payı olarak dağıtmak yerine fonun içinde tutar. Kazanç doğrudan pay fiyatına yansıdığı için, pay fiyatındaki değişim tek başına toplam getiriyi temsil eder. Bu yüzden TEFAS'ta yayımlanan fiyat geçmişi, getiri hesabı için yeterli veridir.
Bir getiri rakamı, dönemi söylenmeden eksiktir
"%40 getiri" cümlesi, dönem söylenmeden hiçbir şey anlatmaz. Bir ayda elde edilmiş %40 ile beş yılda elde edilmiş %40 tamamen farklı iki olaydır. Dönem okunurken üç nokta önemlidir:
- Kümülatif mi, yıllık mı? Uzun dönem getirileri genellikle kümülatiftir. "5 yıllık %100", yılda %100 değil, beş yılın tamamında toplam %100 demektir. Yıllık ortalamaya çevirmek basit bölmeyle olmaz; bileşik hesap gerekir.
- Başlangıç tarihi. Getiri, dönem başı tarihine karşı çok hassastır. Başlangıç olarak bir dip günü seçmek rakamı yukarı, bir zirve günü seçmek aşağı çeker. Aynı fon ve aynı bitiş tarihiyle, farklı bir başlangıç tarihi farklı bir getiri üretir.
- Kayan dönemler. Yılbaşından bugüne (YBB) getirisi her 1 Ocak'ta sıfırlanır: ocak ayında birkaç günlük, aralıkta neredeyse bir yıllık bir dönemi ölçer. Uzunluğu yıl boyunca değişir.
İki fonu yan yana koyarken dönemin aynı olması şarttır. Farklı dönemlere ait iki getiri karşılaştırılmaz; bunlar farklı iki soruya verilmiş cevaplardır.
Nominal getiri ve reel getiri
Nominal getiri, paranın sayısal artışıdır: TL cinsinden, enflasyon hesaba katılmadan. TEFAS'ta ve fon sayfalarında ilk görülen rakam genellikle budur.
Reel getiri, aynı getirinin enflasyondan arındırılmış halidir. Paranın sayısına değil, o parayla alınabilen mal ve hizmet miktarına bakar.
Bu ayrım, enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde rakamın işaretini değiştirebilir. Nominal getiri pozitifse ama aynı dönemin enflasyonunun altında kaldıysa, alım gücü cinsinden sonuç negatiftir: hesaptaki para artmış, ama o paranın aldığı şey azalmıştır. Nominal kazanç, reel kayıp olabilir.
Hesap Fisher denklemiyle yapılır:
Reel getiri = (1 + Nominal getiri) ÷ (1 + Enflasyon) − 1
Nominal getiriden enflasyonu düz çıkarmak yalnızca yaklaşık bir sonuç verir ve enflasyon büyüdükçe sapması artar. Bölme yapan formül doğru olanıdır.
Hangi enflasyon ölçüsünün kullanıldığı da sonucu değiştirir:
- TÜFE — TÜİK'in hesapladığı resmi tüketici fiyat endeksi. Aylık yayımlanır; yıllık enflasyon, cari ay endeksinin geçen yılın aynı ayına oranından bulunur.
- ENAG — bir grup akademisyenin bağımsız olarak hesapladığı endeks. Resmi bir ölçüm değildir ve aynı dönem için TÜİK'ten farklı bir oran verebilir.
- Döviz veya yurt dışı enflasyonu — getiriyi USD'ye çevirmek ya da ABD tüketici enflasyonuyla arındırmak, "bu para dolar cinsinden ne yaptı" sorusunu ayrıca yanıtlar.
Aynı fon ve aynı dönem, farklı taban seçildiğinde farklı bir reel getiri verir. Bu bir tutarsızlık değildir; her taban farklı bir soruyu ölçer. Yatırsaydım hesaplayıcısı bir fona iki tarih arasında konan tutarın nominal ve reel sonucunu ayrı ayrı gösterir; fon listesinde de getiriler bu tabanlara göre değiştirilebilir.
Getiri hangi kesintileri içerir
Birim pay değeri, fonun giderleri düşüldükten sonraki değerdir. Yönetim ücreti dahil, izahnamede belirtilen ve fondan karşılanan giderler fon malvarlığından karşılanır ve fiyata yansır (III-52.1, md. 33). Yani yayımlanan getiri, fon düzeyindeki bu ücretlerden arındırılmıştır; ayrıca çıkarmak gerekmez.
Buna karşılık yayımlanan getiri rakamı stopajı içermez. Katılma payı satışından doğan kazanç üzerindeki vergi yatırımcı düzeyinde ve satış anında hesaplanır; oranı fon türüne ve yürürlükteki mevzuata göre değişir. Platform tarafında bir alım-satım komisyonu uygulanıyorsa o da bu rakamın dışındadır.
Geçmiş getiri neyi ölçer
Geçmiş getiri, olmuş bir şeyin ölçüsüdür: fonun fiyatı belirli iki tarih arasında ne yaptı. Bir tahmin değildir ve aynı sonucun gelecek dönemde tekrarlanacağının garantisi yoktur; SPK'nın yatırımcı bilgilendirme metinleri de bunu açıkça belirtir.
Sebebi tekniktir. Bir getiri, geçmiş bir dönemin piyasa koşulları, faiz ortamı ve fonun o dönemdeki varlık dağılımı altında oluşmuştur. Bunların hiçbiri sabit değildir. Geçmiş getiri, fonun ne yaptığını anlamak için bir veri noktasıdır ve fonun risk ölçüleri, gider oranı ve stratejisiyle birlikte okunur.
Sık sorulan sorular
fon getirisi nasıl hesaplanır
Dönem sonu birim pay değeri dönem başı birim pay değerine bölünür, sonuçtan 1 çıkarılır ve 100 ile çarpılır. Fiyat 10,00'dan 11,50'ye çıkmışsa getiri (11,50 ÷ 10,00 − 1) × 100 = %15'tir. Türkiye'de fonların çoğu kazancını dağıtmayıp fiyata yansıttığı için, pay fiyatındaki bu değişim tek başına toplam getiriyi verir.
nominal getiri ile reel getiri arasındaki fark nedir
Nominal getiri paranın sayısal artışıdır ve enflasyonu hesaba katmaz. Reel getiri aynı getirinin enflasyondan arındırılmış halidir; paranın alım gücünde ne olduğunu ölçer. Formülü: (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ikisi zıt işaretli olabilir.
fon getirisi neden seçilen döneme göre değişiyor
Çünkü getiri, dönem başı ve dönem sonu fiyatlarının oranıdır; bu iki tarihten biri değişince oran da değişir. Başlangıç tarihi olarak fiyatın dip yaptığı bir gün seçilirse rakam yüksek, zirve yaptığı bir gün seçilirse düşük çıkar. Aynı fonun aynı gün biten iki farklı dönem getirisi bu yüzden farklı olur.
5 yıllık getiri yıllık getiri mi
Hayır. Uzun dönem getirileri genellikle kümülatiftir: "5 yıllık %100", beş yılın tamamında toplam %100 demektir, yılda %100 değil. Kümülatif bir getiriyi yıllık ortalamaya çevirmek basit bölmeyle olmaz; bileşik hesap gerekir. Bir rakamın kümülatif mi yıllık mı olduğu belirtilmemişse kontrol edilmesi gerekir.
tefas'ta gösterilen getiri net mi brüt mü
Birim pay değeri, yönetim ücreti dahil fondan karşılanan giderler düşüldükten sonraki değerdir (III-52.1, md. 33); dolayısıyla getiri bu ücretlerden arındırılmıştır. Ancak stopaj bu rakama dahil değildir: katılma payı satışındaki kazancın vergisi yatırımcı düzeyinde, satış anında hesaplanır. Varsa platform komisyonu da hariçtir.
reel getiri neden eksi çıkıyor
Nominal getiri pozitif olsa bile aynı dönemin enflasyonunun altında kaldıysa reel getiri negatif olur. Hesaptaki para artmıştır, ama o parayla alınabilen mal ve hizmet miktarı azalmıştır. Yani parasal bir kazanç, alım gücü cinsinden bir kayıp olabilir.
reel getiride tüfe mi enag mı kullanılıyor
İkisi de kullanılabilir ve farklı sonuç verir. TÜFE, TÜİK'in aylık yayımladığı resmi tüketici fiyat endeksidir. ENAG ise bir grup akademisyenin bağımsız olarak hesapladığı, resmi olmayan bir endekstir ve aynı dönem için TÜİK'ten farklı bir oran verebilir. akdut getirileri her iki tabana göre de gösterir; hangisinin kullanıldığı rakamın anlamını değiştirir.
geçmiş getiriye bakarak gelecek getiri tahmin edilebilir mi
Hayır. Geçmiş getiri, fiyatın belirli iki tarih arasında ne yaptığını ölçer; olmuş bir şeyin kaydıdır. SPK'nın yatırımcı bilgilendirme metinleri de geçmiş dönemde elde edilen getirinin gelecek dönemde de elde edileceğine dair bir garanti bulunmadığını belirtir. Bir getiri, o dönemin piyasa koşulları ve fonun o dönemki varlık dağılımı altında oluşmuştur; bunlar sabit değildir.
Kısaca
Fon getirisi, birim pay değerinin iki tarih arasındaki yüzde değişimidir. Rakamın kendisi kadar iki şey belirleyicidir: hangi dönemi kapsadığı ve enflasyondan arındırılmış olup olmadığı. Nominal getiri paranın sayısını, reel getiri alım gücünü ölçer; enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bu ikisi zıt işaretli olabilir. Ve geçmiş getiri geçmişi anlatır, geleceği değil.