Nominal Getiri Nedir?

Nominal getiri, bir yatırımın enflasyon dikkate alınmadan, doğrudan para birimi cinsinden yüzdesel değişimidir. Yani hesabınızdaki rakamın, TL olarak, belirli bir dönemde ne kadar arttığını (ya da azaldığını) söyler; bu artışın satın alma gücü olarak ne ifade ettiğini değil. 100 lira dönem sonunda 130 liraya çıktıysa nominal getiri %30'dur — bu, sayının ham, işlenmemis hâlidir. (Buradaki tüm rakamlar yalnızca örnek amaçlıdır.)

Nominal getiri neyi ölçer, neyi ölçmez?

Nominal getiri, getirinin en temel ve en çok karşılaşılan biçimidir. Bir dönem başı ile dönem sonu değeri arasındaki yüzde farkı olarak hesaplanır:

Nominal getiri = (dönem sonu değeri ÷ dönem başı değeri) − 1

Bu ölçü nettir ve doğrudan gözlenebilir: fiyatı bilirsiniz, oranı hesaplarsınız. Ölçmediği tek şey vardır ama o kritiktir — paranın alım gücündeki değişim. Fiyatlar genel olarak yükseliyorsa (yani enflasyon varsa), nominal getirinin bir kısmı gerçek bir kazanç değil, yalnızca aynı malı almak için artık daha çok liraya ihtiyaç duymanızın yansımasıdır.

Başka bir deyişle nominal getiri yanlış değildir; eksiktir. "Cebimdeki rakam ne kadar arttı" sorusunu tam olarak yanıtlar, ama "bu rakamla eskisi kadar mal alabiliyor muyum" sorusuna sessiz kalır. "Ham getiri" veya kısaca "TL getirisi" de aynı kavramın yaygın adlarıdır; hepsi enflasyon düzeltmesi yapılmamış, para birimi cinsinden ölçülen değişimi anlatır.

Fonların ilan ettiği getiri neden nominaldir?

TEFAS üzerinde ve fon bilgi kartlarında gördüğünüz getiri rakamları — 1 aylık, 3 aylık, yıllık, yılbaşından bugüne — nominaldir. Bunun nedeni, getirinin fonun birim pay değerindeki TL cinsinden değişime dayanmasıdır: dönem başındaki pay fiyatı ile dönem sonundaki pay fiyatı arasındaki oran. Bu rakam, fon giderleri düşüldükten sonraki net değeri yansıtır, ama enflasyondan arındırılmamıştır.

Bu, bir kusur değil bir yayım standardıdır: nominal getiri objektif, tek ve herkes için aynıdır. Reel getiri ise hangi enflasyon ölçütünü seçtiğinize göre değişir, dolayısıyla ham nominal rakamın üstüne bir yorum katmanı ekler. Bu sitenin yaklaşımı, önce nominal getiriyi olduğu gibi göstermek, sonra onu isteğe bağlı olarak enflasyondan arındırmaktır.

Pozitif nominal getiri, yine de kayıp olabilir

En çok yanlış anlaşılan nokta budur: bir fonun nominal getirisi artı işaretli olabilir ama yatırımcı yine de fakirleşmiş olabilir. Enflasyon nominal getiriden yüksek olduğunda, TL rakamı büyümüş görünse de o parayla alabileceğiniz mal ve hizmet miktarı azalır.

Örneğin (yalnızca örnek): nominal getiri %20 iken aynı dönemde enflasyon %30 olsun. Rakam büyümüştür, ama bir yıl önce aldığınız sepeti bugün aynı parayla alamazsınız. İşte bu farkı görünür kılmak için nominal getiriden enflasyon arındırılarak reel getiri hesaplanır — doğru yöntem çıkarmak değil, Fisher denklemiyle bölmektir. Reel getiri sayfası bu hesabı ayrıntısıyla açıklar.

Üç mercek: nominal, reel ve döviz bazlı

Aslında tek bir TL getirisi vardır; onu üç farklı soruya göre okursunuz:

Mercek	Neyi yanıtlar	Ölçüt
Nominal	TL olarak ne kadar arttı?	Ham TL değişimi
Reel	Alım gücüm gerçekte nasıl değişti?	Enflasyon (TÜFE / ENAG)
Döviz bazlı	Sert para karşısında değeri ne oldu?	USD/TRY kuru

Üçü de aynı yatırımın farklı yüzleridir. Nominal ham rakamdır; reel, o rakamı bir tüketim sepetine göre düzeltir; döviz bazlı ise getiriyi dolara çevirerek kur karşısındaki değişimi ölçer. Aynı fon nominal olarak yüksek artıda görünürken, enflasyona ya da dolara göre çok daha mütevazı, hatta ekside olabilir. Bu bir çelişki değil, üç ayrı sorunun üç ayrı cevabıdır.

Sitede nominal ve arındırılmış getiriyi görmek

Bu sitedeki getiri modları tam olarak bu mercekleri temsil eder: varsayılan görünüm nominal TL getirisidir; isteğe bağlı modlar aynı getiriyi TÜFE'ye, ENAG'a ya da USD karşılığına göre yeniden ifade eder. Bir tutarın iki tarih arasında bir fonda nominal ve reel olarak nasıl değiştiğini /calculator sayfasındaki hesaplayıcıyla; farklı fonların nominal getirilerini yan yana /compare sayfasında görebilirsiniz. Bu sayfalar bir tavsiye vermez; yalnızca ham nominal rakamı ve onun enflasyondan arındırılmış hâlini gösterir, yorumu size bırakır.