Reel Getiri Nedir?

Reel getiri, bir yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir. Yani paranın sayısal olarak ne kadar arttığını değil, satın alma gücünüzün gerçekte ne kadar değiştiğini gösterir. Enflasyonun yüksek olduğu bir ortamda hesabınızdaki rakam büyürken alım gücünüz gerileyebilir; reel getiri tam da bu farkı ölçer. Bu sitenin temel fikri de budur.

Nominal getiri ile reel getiri farkı

Nominal getiri, yatırımın para birimi cinsinden yüzdesel değişimidir: 100 lira 130 liraya çıktıysa nominal getiri %30'dur. Ama bu 30 liranın ne kadarının gerçek bir kazanç, ne kadarının sadece fiyatların genel artışı olduğunu söylemez.

Getiri rakamına anlam kazandıran şey, onu aynı dönemin enflasyon oranıyla karşılaştırmaktır. Nominal getiri "cebinizdeki rakam ne kadar arttı" sorusunu; reel getiri "bu rakamla eskisi kadar mal alabiliyor musunuz" sorusunu yanıtlar. İkincisi, bir tasarrufçu için asıl önemli olandır.

Reel getiri nasıl hesaplanır: Fisher formülü

Doğru yöntem, nominal getiriyi enflasyona bölmektir, çıkarmak değil:

Reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1

Buna Fisher denklemi denir. Örnek: nominal getiri %30, enflasyon %25 olsun. Kestirme yol (30 − 25 = %5) yanlış sonuç verir. Doğrusu:

(1,30 ÷ 1,25) − 1 = 1,04 − 1 = %4.

Neden bölmek, çıkarmaktan daha doğru?

Çünkü getiri ve enflasyon aynı anda, birbirinin üzerine bileşik biçimde işler. Kazandığınız parayı da artık daha pahalı fiyatlarla harcarsınız. Oranlar küçükken çıkarma ile bölme yakın sonuç verir; ama Türkiye gibi yüksek enflasyonlu bir ortamda aradaki fark ciddi biçimde açılır ve çıkarma sistematik olarak reel getiriyi olduğundan yüksek gösterir.

Pozitif nominal getiri, negatif reel getiri

Bir fonun getirisi artı işaretli olabilir ama yine de para kaybettiriyor olabilir. Enflasyon nominal getiriden yüksekse, formülün sonucu eksi çıkar. Bu, matematiksel bir ayrıntı değil; bir yıl önce aldığınız sepeti bugün aynı parayla alamamanız demektir.

Örneğin nominal getiri %20, enflasyon %30 ise:

(1,20 ÷ 1,30) − 1 ≈ −%7,7.

Hesaptaki rakam büyümüş görünse de satın alma gücünüz gerilemiştir. Reel getirinin en çok aranan sorusu olan "neden eksi çıkıyor" sorusunun cevabı budur: nominal kazanç enflasyona yetişemediğinde.

Hangi enflasyon? TÜFE, ENAG, USD

Reel getirinin tek bir "doğru" sayısı yoktur; hangi enflasyon tabanını seçtiğinize bağlıdır. Her ölçüt farklı bir soruyu yanıtlar:

• TÜFE — TÜİK'in resmî tüketici fiyat endeksi. Yasal ve kurumsal referans budur.
• ENAG — bağımsız akademisyenlerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu'nun çevrimiçi verilerle hesapladığı alternatif endeks; genellikle TÜİK'ten daha yüksek çıkar.
• USD karşılığı — getiriyi dolar cinsine çevirmek. "Yatırımım sert para karşısında değer kazandı mı" sorusunu yanıtlar; bir kur ölçüsüdür, tüketim sepeti değil.

Aynı fon, TÜFE'ye göre reel artıda, ENAG'a göre reel ekside görünebilir. Bu bir çelişki değil, iki farklı sorunun iki farklı cevabıdır. Şeffaflık, hangi tabanı kullandığınızı açıkça belirtmekle başlar.

Reel getiriyi kendiniz görün

Bir fonun geçmiş dönemdeki nominal ve reel getirisini yan yana görmek için TEFAS fonlarını farklı enflasyon ölçütleriyle karşılaştırabilirsiniz. Bir tutarın iki tarih arasında bir fonda nominal ve reel olarak nasıl değiştiğini /calculator sayfasındaki hesaplayıcıyla adım adım görebilirsiniz. Bu sayfalar bir tavsiye vermez; yalnızca rakamı enflasyondan arındırarak gösterir, yorumu size bırakır.