Döviz Kuru (USD/TRY) Nedir?

Döviz kuru, bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden değeridir. En çok izlenen USD/TRY kuru, 1 ABD dolarının kaç Türk Lirası ettiğini gösterir. Benzer biçimde EUR/TRY, 1 euronun kaç lira olduğunu belirtir. Kur bir fiyattır: bir dövizi almak ya da satmak için ödemeniz gereken lira miktarını ifade eder ve arz-talebe göre sürekli değişir.

Kur nedir ve nasıl okunur?

USD/TRY gibi bir çift, iki para biriminin oranıdır. İlk yazılan (USD) baz para, ikincisi (TRY) karşı para birimidir; kur, bir birim baz paranın kaç birim karşı para ettiğini söyler. Bu yüzden USD/TRY'nin yükselmesi liranın dolar karşısında değer kaybetmesi, düşmesi ise değer kazanması demektir. Aynı olay iki yönden okunabilir: dolar pahalılaşırken lira ucuzlar.

Günlük hayatta kurun tek bir sayısı yokmuş gibi görünse de aslında iki tarafı vardır:

• Alış — bir kurumun sizden dövizi almaya razı olduğu fiyat.
• Satış — aynı kurumun size dövizi satacağı, genelde biraz daha yüksek fiyat.

İkisi arasındaki farka makas (spread) denir. Döviz alıp sattığınızda bu makas sizin için bir işlem maliyetidir; kurun "ortası" haber ve grafiklerde gösterilse de gerçek alım-satım alış ya da satış tarafından yapılır. Makas ne kadar genişse, aynı dövizi alıp hemen geri satmanın maliyeti o kadar yüksektir; bu yüzden farklı kaynaklarda gördüğünüz kur farkları çoğu zaman bu makastan kaynaklanır.

Kur neden hareket eder?

Kur, bir para birimine olan arz ve talebin sonucudur. Faiz farkları, dış ticaret ve ödemeler dengesi, sermaye akımları, enflasyon beklentileri ve merkez bankası politikaları gibi çok sayıda etken bu dengeyi sürekli değiştirir. Örneğin bir para biriminin faizi görece yüksekse o paraya talep artabilir; enflasyon beklentisi yükselirse o para değer kaybetme eğilimine girebilir. Bu etkenler aynı anda ve çoğu zaman birbirine ters yönde çalışır, dolayısıyla tek bir nedene bakarak kuru açıklamak yanıltıcıdır. Bu sayfanın amacı hangi etkenin ne zaman ağır basacağını tahmin etmek değildir — kurun gelecekte nereye gideceği öngörülemez ve burada hiçbir tahmin ya da yönlendirme yapılmaz. Önemli olan yapısal fikirdir: kur bir yön değil, iki para birimi arasındaki göreli değerdir; biri değer kazanırken diğeri kaybeder.

Bir fon yatırımcısı için kur neden önemli?

Kurun bu sitedeki asıl işlevi, bir getiriyi dolar (döviz) bazına çevirmektir. Bir fon Türk Lirası cinsinden ölçülür; ama liranın kendisi dövize karşı değer yitiriyorsa, TL'deki artışın bir kısmı gerçek bir kazanç değil sadece kurun etkisidir. Bu farkı görmek için TL getiri şu şekilde dolara taşınır:

USD bazlı getiri ≈ (1 + TL getiri) × (dönem başı kuru ÷ dönem sonu kuru) − 1

Yani nominal TL getirisi, dönemin başındaki ve sonundaki USD/TRY kurlarıyla yeniden ölçeklenir. Sonuç çarpıcı olabilir: TL cinsinden artıda görünen bir fon, aynı dönemde lira dolar karşısında daha hızlı değer kaybettiyse, dolar bazında yatay ya da eksi çıkabilir. Bu bir çelişki değildir; "kaç lira kazandım" ile "kaç dolar ettim" iki ayrı sorudur.

Kur çevrimi, reel getiri fikrinin bir yüzüdür: dövize çevirmek de bir tür satın alma gücü ölçüsüdür — ama tüketim sepeti yerine sert para (döviz) merceğinden bakar. Enflasyon tabanlı reel getiri "paramla eskisi kadar mal alabiliyor muyum" sorusunu; USD bazlı getiri "yatırımım dolar karşısında değer kazandı mı" sorusunu yanıtlar. İkisi farklı sorulardır ve aynı fonda farklı işaret verebilir.

Döviz kuru ile döviz fonu aynı şey değildir

Bu iki terim sık karıştırılır ama ayrıdır. Döviz kuru bir fiyattır — iki para birimi arasındaki orandır ve bu sayfanın konusudur. Döviz fonu ise bir yatırım aracıdır: portföyünü ağırlıklı olarak yabancı para cinsinden varlıklarda (örneğin eurobond ve döviz mevduatı) tutan bir yatırım fonudur. Kur bir ölçü birimi, döviz fonu ise o ölçüden etkilenen bir üründür. Farklı döviz fonlarını döviz fonları kategori sayfasında görebilirsiniz.

Kur verisi bu sitede TCMB EVDS (Elektronik Veri Dağıtım Sistemi) üzerinden alınır; USD ve EUR pariteleri resmî kaynaktan beslenir. Bir tutarın iki tarih arasında hem TL hem döviz bazında nasıl değiştiğini /calculator sayfasındaki hesaplayıcıyla adım adım görebilirsiniz. Bu sayfalar bir tavsiye vermez; yalnızca rakamı farklı ölçütlere çevirerek gösterir.