Karşılaştırma Ölçütü (Benchmark) Nedir?

Karşılaştırma ölçütü (benchmark), bir fonun getirisini değerlendirmek için baz alınan referans bir gösterge ya da gösterge sepetidir. Bir endeks, bir faiz oranı ya da enflasyon olabilir. Tek başına bir yüzde — örneğin "%40 getiri" — kendiliğinden "iyi" mi "kötü" mü olduğunu söylemez; bu yargı ancak getiriyi bir kıyas noktasıyla, yani bir ölçütle karşılaştırdığınızda anlam kazanır. Fonun hangi ölçüte bağlı olduğu, bilgilendirme dokümanlarında ilan edilir.

Neden ham getiri tek başına yetmez?

Getiri bir sayıdır; ama o sayının büyük mü küçük mü olduğu göreceli bir sorudur. Aynı dönemde piyasa geneli, benzer fonlar ya da enflasyon ne yaptı? Bir ölçüt tam da bu "neye göre" sorusunu yanıtlar:

• Fonun getirisi ölçütün üzerindeyse, fon o dönemde ölçütü geride bırakmıştır (outperform).
• Ölçütün altındaysa, ölçütün gerisinde kalmıştır (underperform).

Bu ayrım, çıplak (mutlak) getiri ile göreli getiri arasındaki farktır: mutlak getiri fonun kendi yüzdesidir, göreli getiri ise bu yüzdenin ölçüte kıyasla nerede durduğudur. Aynı %40'lık getiri, ölçüt %30 ise güçlü, ölçüt %60 ise zayıf bir sonuçtur — sayı aynı olsa da yorumu tersine döner.

Bu bir değerlendirme yöntemidir, bir tahmin ya da tavsiye değildir. Geçmişte ölçütü geçmiş olması, gelecekte de geçeceği anlamına gelmez; bu sayfa hiçbir fonun alınması gerektiğini söylemez. Karşılaştırmayı yıllık getiri ya da yılbaşından bugüne (YBB) gibi standart ve aynı dönemler üzerinden yapmak, elmayı elmayla kıyaslamak açısından önemlidir; farklı uzunluktaki dönemleri karşılaştırmak yanıltıcı olur.

Karşılaştırma ölçütü türleri

Bir ölçüt, fonun yatırım yaptığı varlık sınıfını yansıtacak biçimde seçilir. Başlıca türler şunlardır:

Ölçüt türü	Örnek	Hangi fona uyar
Endeks	Bir pay ya da borçlanma aracı endeksi	Endeksin izlediği varlıklara yatırım yapan fonlar
Faiz oranı	Kısa vadeli bir referans faiz	Para piyasası ve borçlanma aracı fonları
Enflasyon	Tüketici fiyat endeksi	Satın alma gücünü korumayı amaçlayan fonlar
Karma sepet	Birden çok göstergenin ağırlıklı bileşimi	Değişken / karma portföyler

Örneğin bir hisse senedi fonu için bir pay endeksi, bir para piyasası fonu için ise bir faiz göstergesi daha anlamlı bir kıyas noktasıdır. Yanlış ölçüt seçmek — örneğin bir tahvil fonunu bir hisse endeksiyle kıyaslamak — yanıltıcı bir tablo doğurur. Bazı fonlarda ölçüt tek bir gösterge değil, birden çok göstergenin belirli ağırlıklarla birleştiği bir sepettir; bu, portföyün karma yapısını daha iyi yansıtır.

Karşılaştırma ölçütü ile "eşik değer" farkı

Bu iki kavram sık karıştırılır, ama işlevleri ayrıdır:

• Karşılaştırma ölçütü, bir değerlendirme aracıdır: fonun performansını yorumlamak için kullanılır ve doğrudan bir ücret doğurmaz.
• Eşik değer (hurdle rate), bazı fonlarda — çoğunlukla serbest fonlarda — performans ücretinin hesaplanmasında baz alınan asgari getiri seviyesidir. Fon ancak bu eşiğin üzerinde getiri sağladığında, aşan kısım üzerinden performans ücreti tahakkuk edebilir.

Yani ölçüt "fon nasıl gitti" sorusunu; eşik değer "performans ücreti doğdu mu" sorusunu yanıtlar. Bir fonun eşik değeri, performans ücretinin oranı ve hesaplama esasları izahname ile bilgilendirme dokümanında tanımlıdır ve TEFAS ile KAP üzerinden kamuya açıklanır.

akdut'ta "Kıyaslama": ölçüt satın alma gücüdür

Bu sitedeki fiyat grafiklerinin "Kıyaslama" katmanı, bilinçli bir tasarım tercihiyle bir varlık endeksi (örneğin bir pay endeksi ya da altın) yerine satın alma gücü ve döviz ölçütlerini kullanır. Karşılaştırma tabanları:

• Enflasyon — TÜFE ve alternatif olarak ENAG: "fon, hayat pahalılığını geçebildi mi" sorusu.
• Döviz — USD ve EUR karşılığı: "sert para karşısında değer korunabildi mi" sorusu.

Bunun nedeni, ürünün çerçevesinin reel getiri, yani satın alma gücü olmasıdır. Buradaki amaç, bir fonu bir borsa endeksini yenip yenmediğine göre değil, paranızın alım gücünü koruyup koruyamadığına göre görebilmenizdir. Bir fonun nominal ve reel seyrini bu ölçütlerle /compare sayfasında yan yana koyabilir, belirli bir tutarın iki tarih arasındaki reel değişimini /calculator hesaplayıcısında adım adım görebilirsiniz. Bu sayfalar bir tavsiye vermez; yalnızca getiriyi seçtiğiniz ölçüte göre gösterir, yorumu size bırakır.