Volatilite Nedir?

Volatilite, bir fonun fiyatının (yani birim pay değerinin) zaman içinde ne kadar dalgalandığını ölçen kavramdır. Fiyat kimi gün sert biçimde inip çıkıyorsa fon yüksek volatiliteli, uzun süre küçük adımlarla ve durağan seyrediyorsa düşük volatilitelidir. Volatilite bir yön göstermez — fiyatın yukarı mı aşağı mı gittiğini değil, ortalamanın etrafında ne kadar geniş salındığını anlatır.

Volatilite nasıl ölçülür?

Volatilitenin standart ölçüsü, fonun dönemsel getirilerinin standart sapmasıdır. Adım adım:

• Belirli bir aralıktaki (örneğin her gün) getiriler hesaplanır. Uygulamada çoğu zaman logaritmik (sürekli) getiri kullanılır, çünkü bileşiklenme özelliği daha temiz davranır.
• Bu getirilerin ortalamadan ne kadar saptığının karesel ortalaması alınır; karekökü standart sapmadır.
• Elde edilen değer o aralığın volatilitesidir (günlük getirilerden hesaplandıysa günlük volatilite). Standart sapmanın tercih edilme nedeni, hem yukarı hem aşağı sapmaları eşit biçimde tartması ve ortalamadan uzaklaşmayı tek bir sayıyla özetlemesidir.

Günlük bir sayıyı yıllık volatiliteye çevirmek için yıllıklandırma yapılır: standart sapma, yıldaki işlem gün/dönem sayısının kareköküyle çarpılır. Günlük veride bu çarpan yaklaşık işlem günü sayısının kareköküdür — bu site √252 (≈ 15,87) kullanır; haftalık veride √52, aylık veride √12. Kök alınmasının nedeni, varyansın (standart sapmanın karesi) zamanla doğrusal büyümesidir; volatilite bu yüzden zamanın kareköküyle ölçeklenir. Böylece farklı fonların ve farklı sıklıktaki verilerin volatiliteleri ortak bir yıllık ölçekte karşılaştırılabilir. Aynı fonun 1 yıllık ve 3 yıllık volatilitesi ayrı hesaplanabilir; pencere uzadıkça tek tek olağandışı günlerin etkisi azalır.

Yüksek ve düşük volatilite: bir kalite yargısı değil

En yaygın yanlış anlama, düşük volatiliteyi otomatik olarak "daha güvenli" ya da "daha iyi" saymaktır. Volatilite tarafsız, betimleyici bir ölçüdür:

• Yüksek volatilite, hem sert düşüşlerin hem sert yükselişlerin daha olası olduğu anlamına gelir. Uzun vadeli ve dalgalanmaya tahammüllü bir tasarrufçu için bu bir sorun olmayabilir.
• Düşük volatilite ise fiyatın durağan seyretmesidir; ama enflasyon karşısında reel olarak değer kaybeden bir fon da "düşük volatiliteli" olabilir. Durağanlık, kazanç ya da anaparanın korunması garantisi değildir.

Hangi volatilite düzeyinin bir kişiye uygun olduğu; vade, amaç ve dalgalanma toleransıyla ilgili kişisel bir sorudur. Bu sayfa hangi düzeyin tercih edilmesi gerektiğini söylemez; yalnızca kavramın ne ölçtüğünü açıklar.

Risk değeri (1-7) volatiliteden nasıl türetilir?

TEFAS ve fon bilgilendirme belgelerinde her fonun bir risk değeri vardır: 1 (en düşük) ile 7 (en yüksek) arasında bir sayı. Bu sayı bir görüş değil, fonun geçmiş getiri volatilitesinin yedi banda oturtulmasıyla hesaplanır. Mantık şudur: fonun yıllıklandırılmış getiri standart sapması ölçülür, sonra bu volatiliteye denk gelen banda yerleştirilir.

SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber'i (böl. 9.3.2) bu bandı, fonun haftalık getirilerinden hesaplanan yıllıklandırılmış volatiliteye dayandırır: bu volatilite %2'nin altındaysa fon 1, %30 ve üzerindeyse 7 değerini alır. Aradaki değerler bu iki uç arasında, volatilite arttıkça yükselen bantlara denk gelir; ara bantların tam eşikleri Rehber'de tanımlıdır.

Volatilite ne kadar yüksekse risk numarası o kadar büyüktür. Bu yüzden bir para piyasası fonu genelde skalanın alt ucunda, bir hisse ağırlıklı fon üst uçlarında yer alır. Risk değeri, volatiliteyi tek bir tam sayıya sadeleştirir; bunu yaparken maksimum düşüş veya likidite gibi başka risk boyutlarını kapsamaz.

Volatilite, maksimum düşüş ve Sharpe: farklı sorular

Volatilite risk konusunda tek ölçü değildir ve tek başına eksik kalır. Yanındaki iki ölçü bambaşka soruları yanıtlar:

• Maksimum düşüş — fonun bir tepe noktasından sonraki en dip noktaya kadar yaşadığı en büyük değer kaybıdır. "En kötü durumda ne kadar geriledi" sorusunu yanıtlar; volatilite ise ortalama dalgalanmayı ölçer, en kötü anı değil.
• Sharpe oranı — getirinin, risksiz getiriye kıyasla, birim volatilite başına ne kadar olduğunu gösterir. "Alınan dalgalanmanın karşılığında ne kadar getiri elde edildi" sorusudur.

Üçünü birlikte okumak, tek bir sayıya bakmaktan çok daha eksiksiz bir tablo verir. Farklı fonların volatilitesini yan yana görmek için /compare ve /league sayfalarını kullanabilirsiniz; bu sayfalar bir tavsiye sunmaz, yalnızca ölçüleri gösterir.