Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF) Nedir?

Girişim sermayesi yatırım fonu (GSYF), nitelikli yatırımcılardan katılma payı karşılığında toplanan para ya da iştirak paylarıyla, pay sahipleri hesabına girişim şirketlerine yatırım yapmak üzere kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan ve süreli bir mal varlığıdır. Fonu düzenleyen çerçeve, SPK'nın Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.4)'dir; bu tebliğ 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 52. ve 54. maddelerine dayanır ve Resmî Gazete'de 2 Ocak 2014 tarih, 28870 sayı ile yayımlanmıştır. Tebliğ'e göre fonun ana faaliyeti, girişim sermayesi yatırımlarından oluşan bir portföyü işletmektir. GSYF bir yatırım fonu türüdür, ancak sıradan bir TEFAS fonu gibi herkese açık değildir.

Portföy: girişim şirketlerine ortaklık ve finansman

Tebliğ'in 19. maddesi, fon toplam değerinin en az %80'inin bir veya birden fazla girişim sermayesi yatırımından oluşmasını zorunlu kılar. Ancak fonun bir hesap dönemi içinde KOBİ Yönetmeliği niteliklerini sağlayan girişim şirketlerine doğrudan yaptığı yatırımlar fon toplam değerinin %10'unu geçerse, bu sınır %51 olarak uygulanır. Tebliğ'in 18. maddesine göre girişim sermayesi yatırımı, başlıca şu biçimlerde olur:

• Girişim şirketlerine sermaye aktarımı ya da pay devri yoluyla ortak olmak veya kurucusu olmak,
• Payları borsada işlem görmeyen girişim şirketlerinin ihraç ettiği borçlanma araçlarına veya kira sertifikalarına yatırım yapmak,
• Diğer girişim sermayesi yatırım fonlarının katılma paylarına ya da girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının ihraç ettiği araçlara yatırım yapmak.

Girişim şirketi ise (18. madde), büyüme ve katma değer üretme potansiyeline sahip, anonim veya limited şirket niteliğindeki, Türkiye'de kurulu ya da varlıklarının çoğu Türkiye'deki bağlı ortaklık ve iştiraklerden oluşan işletmedir. Kısaca GSYF, borsada işlem gören likit menkul kıymetlere değil; erken ya da büyüme aşamasındaki şirketlere ortaklık ve finansman sağlar. Bu yönüyle mekanik olarak bir hisse senedi fonundan ya da para piyasası fonundan tamamen farklı bir araçtır.

GSYF ile GSYO farkı

İki isim çok benzer; ayrım tam da GYF ile GYO arasındaki ayrımın aynısıdır. *GSYF bir fontur:* tüzel kişiliği yoktur, süreli bir mal varlığıdır ve katılma payı ihraç eder. GSYO (Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı) bir şirkettir: anonim şirket olarak tüzel kişiliği vardır, pay (hisse senedi) ihraç eder ve kendi mevzuatıyla — Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-48.3) — düzenlenir. Bir ortaklığın payları borsada işlem görebilirken, bir fonun katılma payları kayden izlenir ve yalnızca nitelikli yatırımcılar arasında devredilebilir.

Nitelikli yatırımcı, uzun vade ve düşük likidite

Tebliğ'in 13. maddesi açıktır: katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilir. Nitelikli yatırımcı, SPK mevzuatında tanımlı belirli mali güç, bilgi ve tecrübe ölçütlerini karşılayan yatırımcıdır; bu vasfın belgelenmesi gerekir. Bu, GSYF'yi serbest fonlarla aynı erişim kategorisine koyar — herkese açık değildir.

GSYF yapısı gereği uzun ufukludur ve likiditesi düşüktür. Girişim şirketlerine yapılan yatırımlardan çıkış yıllar alabildiği için, çoğu fonda katılma payı fon süresinin sonundan önce iade edilemez; iade esasları fonun ihraç sözleşmesinde tanımlanır. Kurucu, gerekli likidite sağlanamadığında geri alımı bir yıla kadar erteleyebilir.

Değerleme: piyasa fiyatı değil, dönemsel takdir

GSYF portföyündeki girişim sermayesi yatırımlarının bir borsa fiyatı yoktur. Tebliğ'in 20. maddesi, bu yatırımların değerinin asgari olarak hesap dönemi sonunda, Kurul standartlarına uygun değerleme raporlarına dayanılarak tespit edilmesini öngörür. Md. 20/2-b'ye göre, kaynak taahhüdüne dayanmayan fonlarda her girişim şirketi yatırımı için Kurulca uygun görülen değerleme kuruluşunun raporu her yatırım büyüklüğünde zorunludur; büyüklük yalnızca bu raporun sıklığını belirler: 25 milyon TL altı her üçüncü hesap dönemi sonunda, 25–50 milyon TL arası her ikinci hesap dönemi sonunda, 50 milyon TL üzeri her hesap dönemi sonunda. Kaynak taahhüdüne dayanan ve süre dolmadan iade yapılamayan fonlarda (md. 20/2-a) ise değer, fon yatırım komitesinin Kurul değerleme standartlarına uygun raporuna dayanan kurucu yönetim kurulu kararıyla da tespit edilebilir. Fon birim pay değerinin de en az yılda bir kez hesaplanması esastır (15. madde).

Bunun pratik sonucu şudur: bir GSYF'nin getiri serisi likit bir fon gibi günlük dalgalanmaz. Değer, çoğunlukla dönemsel takdirlerle basamak basamak güncellenir; iki değerleme arasında görünür bir hareket olmayabilir. Bu yüzden bir GSYF'nin geçmiş getirisi, günlük fiyatlanan bir fonunkiyle aynı gözle okunmamalıdır.

Vergi: kurumlar vergisi istisnası

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun (5520) 5/1-a maddesi, tam mükellefiyete tabi kurumların, tam mükellef girişim sermayesi yatırım fonu katılma paylarından elde ettikleri kâr payları ile katılma paylarının fona iadesinden doğan gelirleri kurumlar vergisinden istisna tutar. Ayrıca 5/1-d maddesi, fonun kendi kazançlarına (fon düzeyinde) istisna tanır. Bu istisna, tam mükellef kurumlar bakımından geçerlidir; gerçek kişi yatırımcılar için ayrı bir vergi rejimi söz konusudur.

Bu bir genel bilgilendirmedir, vergi tavsiyesi değildir. İstisnanın bir yatırımcının kendi durumuna nasıl uygulanacağı kişiye özeldir; bağlayıcı bir değerlendirme için bir mali müşavire danışmak ya da Gelir İdaresi'nden özelge talep etmek gerekir. GSYF'ye ait katılma payları ve varsa stopaj/vergi kesintisi esasları fonun bilgilendirme dokümanlarında yer alır. Bu sayfa hiçbir fonun alınmasını, satılmasını ya da elde tutulmasını önermez; yalnızca aracın ne olduğunu ve mevzuatın ne dediğini anlatır. Girişim sermayesi temalı fonların bu sitedeki listesini /funds/girisim-sermayesi-fonlari sayfasında görebilirsiniz.