Repo Nedir?

Repo (geri alım anlaşması), bir menkul kıymetin belirli bir tarihte önceden kararlaştırılmış daha yüksek bir fiyattan geri alınmak üzere satılmasıdır. Görünüşte bir alım-satımdır; işleyişte ise kısa vadeli bir borçlanmadır. Menkul kıymeti satan taraf aslında nakit borç almış, alan taraf ise nakit borç vermiştir; satılan kıymet bu borcun teminatı işlevini görür. Satış fiyatı ile geri alım fiyatı arasındaki fark, borç verene ödenen getiriyi oluşturur ve bir faiz oranı gibi ifade edilir; kısa vadeli bir işleme ait bu oran çoğu zaman yıllık orana çevrilerek gösterilir.

Reponun kilit özelliği, geri alım fiyatının baştan sabitlenmiş olmasıdır. Böylece parayı veren taraf, işleme girerken vade sonunda ne kadar geri alacağını bilir; getiri, menkul kıymetin ara dönemdeki piyasa fiyat hareketlerinden bağımsızdır. Bu yönüyle repo, doğrudan tahvil alıp satmaktan farklıdır: tahvil sahibi fiyat dalgalanmasına maruz kalır, repoya para veren ise önceden belirlenmiş bir getiriyi hedefler.

Repo nasıl çalışır: adım adım örnek

Bir örnekle düşünelim. Elinde devlet tahvili olan bir taraf, kısa süreliğine nakde ihtiyaç duyar:

• Bugün: Tahvilini karşı tarafa satar ve karşılığında nakit alır.
• Aynı anda: Bu tahvili, birkaç gün sonra biraz daha yüksek bir fiyattan geri satın almayı taahhüt eder. İki fiyat da baştan sözleşmede bellidir.
• Vade gününde: Kararlaştırılan yüksek fiyatı öder, tahvilini geri alır. Aradaki fiyat farkı, karşı tarafın kazancıdır.

Ekonomik özü şudur: bir taraf, elindeki tahvili teminat göstererek kısa vadeli nakit sağlamış; diğer taraf ise nakdini teminatlı biçimde, bilinen bir getiriyle değerlendirmiştir. İşlem çoğu zaman vadesi çok kısadır — sıklıkla gecelik (overnight) ya da birkaç günlüktür.

Repo ve ters repo: aynı işlemin iki yüzü

Repo ve ters repo ayrı işlemler değil, aynı sözleşmeye iki taraftan bakıştır:

	Repo	Ters repo
Bugün yapılan	Menkul kıymeti satar, nakit alır	Menkul kıymeti alır, nakit verir
Rolü	Borç alan (nakit ihtiyacı olan)	Borç veren (nakdini değerlendiren)
Vadede	Kıymeti geri alır	Kıymeti geri satar

Başka bir deyişle bir tarafın 'repo'su, karşı tarafın 'ters repo'sudur. Bir yatırım fonu nakdini kısa vadeli değerlendirdiğinde çoğunlukla ters repo tarafındadır: parayı verir, teminat olarak menkul kıymeti alır, vade sonunda anaparasını artı getiriyle geri alır.

Neden düşük riskli sayılır: teminatın rolü

Reponun teminatsız (güvencesiz) borç vermeden ayrıldığı nokta budur. Parayı veren taraf, karşılığında elinde bir menkul kıymet tutar — Türkiye'de bu genellikle devlet iç borçlanma senetleridir, yani devlet tahvili veya bono. Karşı taraf vade gününde yükümlülüğünü yerine getirmezse, parayı veren elindeki teminatı elden çıkararak alacağını büyük ölçüde karşılayabilir.

Bu, riski azaltır, sıfırlamaz. Teminatın değeri dalgalanabilir; bu yüzden repo işlemlerinde çoğu zaman teminat, verilen nakitten bir miktar fazla değerde tutulur (teminat marjı). Yine de, kısa vade ve devlet kıymeti teminatı bir araya geldiğinde, repo para piyasasının en düşük riskli araçlarından biri olarak kabul edilir. 'Düşük risk' burada teknik bir karşılaştırmadır; hiçbir getiri garanti değildir ve bu sayfa bir yatırım önerisi vermez.

Repo ve para piyasası fonları

Repo, para piyasası fonları için merkezi bir araçtır. Bu fonlar, kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip varlıklarda konumlanmak zorundadır; repo/ters repo tam da bu tanıma uyar: çok kısa vadeli, teminatlı ve nakde kolayca dönebilen. Dolayısıyla bir para piyasası fonunun getirisinin önemli bir bölümü, portföyündeki ters repo işlemlerinin faiz farkından gelir. Fon, çok sayıda kısa vadeli işlemi arka arkaya çevirerek nakdini sürekli çalışır durumda tutar; her işlem vade sonunda anaparayı artı küçük bir getiriyle geri getirir ve fon bunu yeniden değerlendirir.

Bu fonların repo dahil hangi araçlara ne oranda yatırım yapabileceği, SPK'nın III-52.1 sayılı Tebliği (Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar) ve ilgili portföy sınırlamaları çerçevesinde belirlenir; fonun portföy dağılımı ve işlemleri KAP üzerinden kamuya açıklanır. Bir fonun kompozisyonunda repo/ters repo kaleminin ağırlığını, fonun bilgilendirme dokümanlarında ve portföy dağılım verilerinde görebilirsiniz.